İstiridye Mantarı Kompostu Nasıl Hazırlanır?

istiridye mantarı kompostu nasıl yapılır,kompost hazırlanırken sık yapılan hatalar nelerdir,pamuk ve saman kompostları arasındaki farklar nelerdir,kompost hazırlarken nelere dikkat etmeliyiz,en iyi pastörizasyon yöntemleri nelerdir gibi konular üzerine duracağız.

İstiridye Mantarı Kompostu Nasıl Hazırlanır?
istiridye mantarı saman kompostu örnek resmi

İstiridye Mantarı Kompostu Nasıl Hazırlanır ? 

                 İstiridye Mantarı ( pleurotus ostreatus ) birçok isme sahiptir örneğin: kavak mantarı , kütük mantarı gibi; aslında hepsi aynı buda popülerlikten geliyor.Hem dünyada hemde Türkiye'de kültür mantarı (button mushroom,agaricus bisporus) tüketiminden sonra en çok tüketilen mantardır.Kültür mantarı gibi fazla komplike olmayan istiridye mantarı kompostu hazırlamak için genelde iki ana malzeme var: Saman ve Pamuk bu iki malzemenin yanına belirli oranlarla kendi kompostumuzu hazırlıyoruz.Bunun hakkında birçok kaynak var birçok üretici deneme yanılmayla ve kendi yöresinde en kolay bulabileceği malzemeyle çalışıyor biz ortalama bir şekilde konuşacağız.

Saman formüller: %95 saman %5 kepek + az miktarda kireç yada alçı 

Not: kireç yada alçı ph'ı dengelemek için kullanılır.Bizim istediğimiz Ph değeri:5,5 -6,5 arasıdır.

%60 saman % 40 mısır koçanı ya da silajı ( ekstra ph için kireç ya da alçı kullanabilirsiniz ) (koçan kullanacaksanız mutlaka 5cm lik parçalar halinde eklemelisiniz)

Diğer formülleri eklemiyoruz çünkü en verimli saman için yukarıdakilerdir.Pamukta ise durum biraz daha kolay sadece pamuk kullanarak yapabilirsiniz.Ek besinlerde bizim için önemli olan istiridye mantarının ne istediğidir.İstiridye mantarı büyüyüp, gelişmek için başlıca: selüloz,hemiselüloz,lignin ve azot a ihtiyaç duyar.Ancak azot fazla olursa kompost içinden amonyak gazını atamazsada yeşil küf gibi hastalıklar yapacaktır.Ph ı isterseniz sizde ölçebilirsiniz ölçmedende biraz amatörce ph dengelemek için kireç yada alçı kullanabilirsiniz.

Kompost dezenfekte yöntemleri : 

Saman için buharla pastörizasyon en iyi yöntem olmakla birlikte bunun yanı sıra kaynatma,haşlama(suda bekletme),soğuk pastörizasyon gibi yöntemlerde kullanılıyor biz hepsini inceleyeceğiz.

buharla pastörizasyon küçük işletmeler için uygun değildir zaten bunun sistemini hazırlayan çok az firma vardır.Eğer kendiniz yapmayı düşünüyorsanız daha ucuz olacaktır.Ufak yöntemle açıklayacak olursak: iki varil alın birbirine boru ile buhar geçişi ile sabitleyin,birinde su ve rezidans kullanarak buhar sağlayın diğerine ise dezenfekte edeceğiniz kompostları yerleştirin.

Buharla pastörizasyon için 65 -70 derecede 4 -6 saat civarı bekletilmelidir.80 derecede ise 1 saat ya da 45 dakika yeterli olacaktır.Sonra 22-23 dereceye kadar soğumasını bekleyip dikim yapabilirsiniz.Buharla pastörizasyon insan teması ve bulaş riski en düşük yöntemdir.Buda size yeşil küf ve verim kayıplarını düşürmenize katkı sağlayacaktır.

Saman kepek ya da saman mısır koçanı karışımında ikisinide siyah yada beyaz poşetlere koyup buharla pastörizasyon yapabilirsiniz.Buhar dolu odaya yada kazana koymadan önce toplu iğneyi ateşle dezenfekte ederek bolca minik delik açın her yanından.Her Şey bitince poşetlerin ağzını açarak miselleri(tohumları) ekebilirsiniz.Miselleri atarkende önerimiz toplu iğnede kullandığımız gibi bir kaşık yardımıyla bu işlemi yapmanız daha iyi olacaktır.

Suda kaynatma: birçok üreticinin özellikle samanda tercih ettiği yöntem budur.Özellikle köy gibi bir yerde yapıyorsanız daha uyguna mal olacaktır.Samanı büyük bir kazana koyun fokurdamaya başladıktan 1 saat sonra çıkarıp 1 gün soğutun ve süzdürün ve elinizle nem miktarını kontrol edip dikime başlayabilirsiniz(samanlar elinize yapışmayacak %65-70 nem).Kepeği dezenfekte için kaynattığınız suyun üzerine suyla temas etmeyecek şekilde bir düzenek hazırlayın ve buharla pastörizasyon yapın ayrıca kepek komposttaki sıcaklığı artıracağı için çok dikkatli olmalısınız.Kepek üretimdeki verimi artıracağı gibi birçok riskide beraberinde getirir.

Saman ile kepeği karıştırdınız ve az miktarda da kireç eklediniz diyelim; (göz kararı ,bir tutam ,hafif bir serpinti diyebiliriz) sonrasında mutlaka kompostun iç sıcaklığına bakınız en uygun sıcaklık 24 derece olacaktır.30 dereceyi geçerse tohumların ölme ihtimali olacağı için kuluçka odasını ve kompost iç sıcaklığına dikkat ediniz.Ayrıca kompost odası karanlık olmalıdır.Güneş ışığı ya da ışık kuluçka döneminde istiridye mantarına zarar verir.Kuluçka yaklaşık 14-20 gün sürer bu süreçten sonra yavaş yavaş soğutarak ve günde 8-10 saat güneş ışığı vererek üretime başlayınız.İstiridye mantarında ışık şapka oluşumuna teşvik eder.İdeal büyüme sıcaklığı 16-17 derecedir.Sıcaklık ne kadar az olursa okadar geç büyür hastalıklara karşıda direncide okadar az olur.Sıcaklıkta ne kadar fazla olursa hızlı büyür ancak hastalıklar için daha fazla savunmasız olacaktır.

İstiridye mantarı ayrıca bol oksijen isteyen bir mantardır.Kuluçka süresince oksijene ihtiyaç duymaz havalandırma yapmanıza gerek yoktur; büyüme sürecinde ise bol oksijen ister.Havalandırma ise gün içinde sık sık otomatik olarak yapabilirsiniz zaman ayarlı fişlerle ya da otomasyonlar ile.24 saatte 2-3 saat yeterli olacaktır.Üretim odası için mutlaka iki fan kullanmalısınız ikisi senkron bir halde biri hava basarken diğeride kötü havayı dışarı atmalı.Burada salyangoz yada aksiyel motor kullanabilirsiniz .Ancak verilen havanın dengeli olmasında ve direk mantar üzerine düşmemesine dikkat edin çünkü yapraklarda deformasyon yapacaktır.Mutlaka ve mutlaka verilen havanın nem dengesi için evaporatif ped kullanın.Kuluçka için nem miktarı %90 – 95 nem ihtiyacı varken büyüme evresinde yavaş yavaş düşürerek %85 civarı tutmalısınız.

Ayrıca sonradan kompostlarda oluşacak yeşil küfü temiz bir elle alıp üretim haneden uzaklaştırın.Çünkü yeşil küf hava yoluyla çoğalır.Unutmayın yeşil küfte bir mantar çeşididir ve istiridye mantarıyla rekabete girer ve üretimimizi düşürür.Işığın fazla olması mantarlarımızın daha açık renkli az olması ise koyu olmasını sağlar; ışık ayarınıda floresan yardımıyla yapabilirsiniz.7-8 adet floresan işinizi görecektir(100m2 için).

  • Soğuk pastörizasyon: soğuk pastörizasyon önermiyoruz ve birçok üreticide önermeyecektir.Klordioksit ve kireçle yapılan bu yöntem basit ve ucuz olsada sonrasında etraftaki bakteriler dirençli hale gelebiliyor.Saman istenilen düzeyde emme yapmadığı içinde net bir dezenfekte yöntemi değildir diyebiliriz.

  • Suda haşlama: bu yöntemde samanı 70 derecede suya 1-1,5 saat bekleterek yapılır.Ancak bu yöntemde net bir dezenfekte olmuyor nispeten daha kolay olsada bizim için önemli olan unsuru taşımıyor.

               Saman kompostunda bizim önerimiz %60 saman %40 mısır silajı çünkü: 2020 fiyatlarına göre 60-70 kuruşa kilogram fiyatı denk gelecektir.Mısır silajı içindeki protein oranıyla ve azot oranıyla üretiminize çok iyi gelecektir.Ayrıca yeni başlayanlar için en uygun ve ucuz yöntem kaynatma iken en iyi yöntem ise buharla pastörizasyon dur.

           Pamuk kompostuna gelecek olursak: pamuktaki azot ve selüloz oranlı daha iyidir.Eksta bir besin maddesi(kepek,talaş gb)eklenmesine gerek yoktur.Pamukta iki çeşit pastörizasyon yöntemi kullanılır.Buharla pastörizasyon yine bizim için en iyi yöntem olacaktır.Bunu samanda anlattığımız gibi hazırlayabilirsiniz.Ayrıca pamuk kompostu soğuk pastörizasyon için uygundur.Çünkü ekstra bir emiş kapasitesi olduğu için uygulanabilir.

          Burda dikkat etmemiz gereken soğuk pastörizasyon yöntemi sonrası çamaşır suyu ya da formaldehit ile az bir şekilde suyla karıştırarak bütün malzemeleri sonradan temizlememiz.Bu yöntemi uygulayacaklar için mutlaka karma makinesi alması gerekir.Yem karma makineleride işinizi görecektir.1 tonluk bir su deposundan gelen (300cc klordioksit 700-750 gr kireçle karıştırılarak hazırlanmış) suyun karıştırılmakta olan pamuk telefine püskürtülemesiyle yapılır ve direk dikime geçilir.Ayrıca pamuk kompostu yaparken pamuğun Adana ve Şanlıurfa civarından geldiğini unutmayalım taşımacılık ücretinide mutlaka hesaba katmalıyız.